'Er wordt vaak over gezinnen gesproken. Nu wordt er eindelijk met ons gesproken!’ WIJLAND en het Gezinskabinet laten gezinnen zelf aan het woord!
1 januari 2024. Gezinswerking WIJLAND begint het jaar met een goed voornemen. Een voornemen om de stem van gezinnen in maatschappelijk kwetsbare situaties te versterken. Om te luisteren naar hun verhalen en samen op zoek te gaan naar mogelijke structurele oplossingen voor wat zij nodig hebben. Hoe we dit gaan doen, weten ze nog niet. Maar De RuimteVaart gelooft in de kracht van experiment.
Een maand later verschijnt er een nieuwsbrief in de mailbox met een aankondiging die meteen in het oog springt: “Gezinskabinet: gezinnen aan het woord”. Een samenwerkingsverband van De Gezinsbond en het Kenniscentrum Gezinswetenschappen om, vanuit de input van gezinnen zelf, te streven naar een geïntegreerd gezinsbeleid. Kan dit de start zijn van het experiment?
Zo gedacht, zo gedaan. We contacteren Levuur, de organisatie die het participatietraject binnen het Gezinskabinet ondersteunt. Samen gaan we aan de slag om het proces vorm te geven.
Verhalen delen, leidt tot inzicht en herkenning
Wat volgt, zijn een reeks oudergroepen of ‘gezinsbabbels’ die centreren rond eenzelfde vraag: “In welke situatie heb jij het als ouder echt moeilijk gehad?”. De bedoeling is dat elke ouder een persoonlijk verhaal deelt, waar heel aandachtig naar geluisterd wordt. Om het verhaal nog beter te begrijpen, worden bijvragen gesteld zoals: “Hoe voelde je je?”, “Wat deed je?”, “Wie was erbij?”, “Wat had je nodig?”. Het resultaat: heel mooie, emotionele en verbindende momenten met inhoudelijk rijke gesprekken. Wie aanwezig is, voelt de waarde en de impact van het delen van een verhaal met een groep mensen die zich in een gelijkaardige situatie bevinden:
Een moeder vertelt over de moeilijke situatie waarin ze zich bevindt. Ze heeft nog maar weinig hoop op een goede oplossing. Een andere moeder is zichtbaar geraakt en reageert met een gelijkaardig persoonlijk verhaal van 10 jaar geleden. Nu gaat het goed met haar en ze heeft een boodschap voor de wanhopige moeder:
Soms lijkt het allemaal zwart, maar heel ver in de verte is er altijd licht!" Het gesprek eindigt met de moeder die zich momenteel in de moeilijke situatie bevindt en zegt: “Het is leuk, omdat je bevestiging krijgt van een ander. Als het bij haar goed komt, waarom dan niet bij mij? Het geeft moed.
Het delen van verhalen zorgt voor (h)erkenning. Een gevoel van gedragenheid en gemeenschapsvorming. Na een oudergroep benoemt een ouder het als volgt aan de begeleider:
Je voelt je minder alleen. Er is erkenning. En daar heb je ook geen taal voor nodig, dat voel je.
Grondrechten als fundering voor het gezinsleven
In totaal nemen 15 gezinnen deel aan de gezinsbabbels. Vanuit deze gesprekken worden 32 unieke verhalen geüpload op het online forum van het Gezinskabinet. Daar worden de verhalen op grote schaal geanalyseerd, met als doel hier veel voorkomende thema’s uit te halen en te komen tot mogelijke beleidsvoorstellen of oplossingen.
Wat opvalt in de verhalen van de gezinnen van WIJLAND, is dat zij vooral verwijzen naar structurele noden, naar grondrechten die niet verwezenlijkt worden. De constante stress waarin je moet (over)leven, een ongezonde woning, een tekort aan kwaliteitsvolle kinderopvang, eenzaamheid, een beperkt sociaal netwerk, een slechte gezondheid, precair werk, enz. Het zijn allemaal contextfactoren die het opvoedproces bemoeilijken en die ouders remmen of belemmeren om de ouder te kunnen zijn die ze voor hun kinderen zouden willen zijn. Twee mama’s getuigen:
Als je geen werk, geen woning, geen rijbewijs hebt, is voor de eerste keer moeder worden geen roze wolk, maar een harde realiteit.
Zonder goede woning kan je niet de mama zijn die je wilt. Ik vond een woonst, maar helaas bleek deze helemaal anders dan ik verwachtte. Er was een groot vocht- en muizenprobleem. Met mijn (pro deo) advocaat werd er een compromis gesloten met de huisbaas. Ik had enkele maanden om een nieuwe woonst te vinden. Bij de verhuurders voel ik veel vooroordelen (alleenstaande mama, ziekte-uitkering). Ik heb epilepsie en stress is een trigger voor aanvallen. Ik heb de laatste tijd al enkele aanvallen gekregen. Dit leidt tot gevaarlijke situaties voor mijn kind.
Gezinnen hebben nood aan een ondersteunend beleid, waarbij de grondrechten verwezenlijkt worden en mensen vanuit hun krachten benaderd worden
Na deze eerste fase van verhalen verzamelen, organiseren we een vierde gezinsbabbel. Een babbel gefaciliteerd door Levuur, waar we proberen los te komen van onze individuele situaties en kijken naar wat ons overstijgt. Welke problemen komen veel voor? Welke ondersteuning kunnen wij gebruiken? En hebben we al enkele pistes voor oplossingen? Met 9 ouders gaan we hierover in gesprek, 3 nemen voor de eerste keer deel aan een gezinsbabbel.
Ook in dit gesprek komen de structurele factoren massaal naar voren. Factoren die het opvoedproces bemoeilijken en gezinnen onder druk zetten. Gezinnen geven aan nood te hebben aan aangepaste en kwalitatieve kinderopvang; kwalitatieve en betaalbare huisvesting; waardige jobs, die de combinatie van werk en gezin mogelijk maken; een systeem van uitkeringen waar je niet afgestraft wordt als je deeltijds gaat werken; enz. Een papa vertelt:
Als éénoudergezin is het super zwaar. Je wil goed zorgen voor je kind. De kosten voor wonen zijn zeer hoog. Om financieel rond te komen, werk je keihard, tegelijk vind je moeilijk opvang. Dat geeft allemaal veel stress.
Gezinnen hebben nood aan een ondersteunend beleid, waarbij de grondrechten verwezenlijkt worden en mensen vanuit hun krachten benaderd worden. Helaas vertellen veel gezinnen spontaan dat ze vanuit de samenleving en het beleid een stigma of veroordelende blik krijgen door een bepaalde achtergrond of situatie. Een papa refereert naar de eigen moeilijke thuissituatie als kind:
We starten zonder iets en moeten dubbel zo hard werken en strijden om iets te bereiken.
Een mama vertelt moedig over hoe racisme diepe wonden nagelaten heeft en hoeveel pijn het doet dat ze haar kind hier niet voor kan beschermen. Vele ouders knikken bevestigend en een mama pikt daarop in:
Je moet niet naar mijn hoofddoek, maar in mijn hart kijken!
Ook alleenstaande ouders voelen dit stigma en hebben het erg moeilijk:
Als eenoudergezin moet je jezelf zo dubbel en dik bewijzen. Dat is echt superzwaar. Als je van andere origine bent, nog veel meer.
Er wordt vaak over gezinnen gesproken. Nu wordt er eindelijk met ons gesproken!
Ouders spreken niet alleen vanuit problemen, ze benoemen ook wat hun kracht geeft! Spontaan en vol enthousiasme spreken ze over verschillende laagdrempelige ontmoetingsplekken. Plekken waar je kan binnenlopen, andere gezinnen kan ontmoeten, waar mensen een luisterend oor bieden, waar samen gewerkt kan worden aan vertrouwen en oplossingen gezocht kunnen worden. Gezinnen benoemen plekken die met dit doel gecreëerd worden en andere plekken zoals scholen, kinderdagverblijven of consultatiebureaus van K&G:
Hier kunnen we samenkomen met onze kinderen en apart zoals nu. Hier kunnen we met onze zorgen en vragen terecht, bij elkaar en bij de medewerkers. Dit voelt echt fijn en vertrouwd. Als mensen hier vertrekken, missen wij en onze kinderen dit echt. Je kan hier voor van alles terecht.
Ik ben zo goed geholpen door de zorgcoördinator van onze school. Ik ga mijn kinderen nooit van school laten veranderen, zelf al vind ik een goede woning op 45 minuten afstand ofzo.
Hier voel je dat ze er zijn voor jou, dat je niet van her naar der wordt gestuurd. Hier zoeken ze samen met jou. Hier is er veel vertrouwen.
Ook naast laagdrempelige ontmoetingsplekken willen gezinnen zich gehoord en gezien voelen in de samenleving. Daar dragen initiatieven zoals het Gezinskabinet toe bij. Helaas loert de vraag, “Gaat hier nu werkelijk iets mee gebeuren?”, ook steeds om de hoek. Een papa verwoordt het als volgt:
Er wordt vaak over gezinnen gesproken. Nu wordt er eindelijk met ons gesproken! Dat is al goed en het wordt meegenomen in een breder onderzoek. Ik hoop natuurlijk dat er ook écht iets mee gebeurt, maar ik ben realistisch en ga er ook geen wonderen van verwachten.
Geloven in wonderen, daar doen we niet aan mee! Alhoewel? Is een wonder in realiteit niet slechts het resultaat van een lange weg? Een parcours afgelegd door een groep mensen met verschillende achtergronden en kennis? Een route vol kleine stapjes en het hameren op de juiste (maar harde) noten? De deelname van WIJLAND aan het gezinskabinet zorgde alleszins voor een aanwakkering van de strijdvaardigheid en het smeden van banden (onderling en met partners). De eerste stap in een lange weg naar positieve en structurele verandering voor gezinnen is gezet.
Laatste nieuwsberichten
Begeleider Buurt & Participatie (V/X/M, 50% - 60%)
Wil jij er mee voor zorgen dat mensen in armoede volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving? Zin om samen met mensen activiteiten te organiseren en hun stem tot bij het beleid te krijgen? Ervaring met het uitwerken van participatieprocessen? Ervaring met beleidswerk van onderuit? Misschien is deze functie iets voor jou?!
Geen job, geen uitkering en een beleid dat wegkijkt
Veel te doen over de drukte bij de OCMW’s waar de eerste golf van mensen in langdurige werkloosheid zich aanmelden nu hun uitkering wegvalt. Handen in het haar. Her-prioritiseren om de eerste noden op te vangen.
Veel minder horen we het andere verhaal: dat van de mensen zélf, die hun uitkering verliezen. Hun onzekerheid. Hun stress en zorgen.
Want wat als de arbeidsmarkt niet op je wacht, OCMW en VDAB geen tijd hebben, en je uitkering de diepte in duikt?
Beperking van werkloosheid in de tijd duwt meer mensen richting armoede, en OCMW. Op welke ondersteuning mogen mensen in complexe situaties nog rekenen?
Extra budget wordt vrijgemaakt voor OCMW’s om de extra leefloon-aanvragen te behandelen, als langdurig werklozen vanaf 2026 hun uitkering verliezen.
Vanochtend boeiende reacties op radio 1. Beleidsveranderingen die ons als armoede-organisatie, ervaren in trajecten naar werk, heel erg zorgen baren in economisch moeilijke tijden.
Mensen die kampen met veel uitdagingen in het leven, hebben een menswaardige uitkering nodig én ondersteuning naar werk.