Ouderschap en werk - Ouders over werken zonder sociaal netwerk
Werk wordt vaak naar voren geschoven als dé uitweg uit armoede. “Zo raak je vooruit, zo bouw je een toekomst op,” klinkt het. In De RuimteVaart, een vereniging waar mensen in armoede het woord nemen, hebben we dit bevraagd tijdens onze dialooggroep ‘werk en ouderschap’. Deze redenering blijkt te eenvoudig voor veel ouders. Zij botsen elke dag op de harde realiteit: werken levert niet altijd bestaanszekerheid op, en de combinatie met zorg voor kinderen weegt bijzonder zwaar.
Als alleenstaande ouder doe ik eigenlijk twee voltijdse jobs. Ik werk om geld te verdienen en wanneer ik thuiskom begin ik opnieuw: voor mijn kinderen zorgen, koken, poetsen, huiswerk begeleiden en afspraken regelen. Alles moet in orde zijn, maar ik heb geen partner of familie die me helpt. Soms voelt het alsof ik een robot met een platte batterij ben – altijd gespannen, altijd moe.
moeder
Twee voltijdse jobs in één leven
Dit gevoel van voortdurende druk en isolatie komt vaak terug. Ouders ervaren dat hun boog nooit kan ontspannen en geven aan het perspectief soms te verliezen. Alleenstaande ouder zijn is al uitdagend, en al helemaal als je geen of een beperkt netwerk hebt om op terug te vallen.
De binnen- en buitenkant van armoede
Om de complexiteit van armoede te begrijpen, werken we binnen De RuimteVaart met het armoedeweb. Dit om aan te tonen dat armoede over veel meer gaat dan enkel financiële uitdagingen. Het is een kluwen van verschillende vormen van sociale uitsluiting die elkaar beïnvloeden. Het armoedeweb heeft een binnen- en buitenkant. De buitenkant van het web toont verschillende levensdomeinen, die allemaal met elkaar verweven zijn: gezin, gezondheid, tewerkstelling, huisvesting/energie, vrije tijd, sociale contacten, inkomen & schulden, welzijn, mobiliteit, justitie, digitalisering en onderwijs. Problemen op één domein werken bijna altijd door op de andere. Daarnaast is er de binnenkant van het web; dit toont de effecten van armoede op de gevoelswereld van de persoon. Deze kenmerken zijn niet altijd zichtbaar of tastbaar, dit gaat om: uitsluiting, wantrouwen, laag zelfbeeld, moedeloosheid, schaamte, stress, schuldgevoel en woede. Deze Binnen- en Buitenkant zijn sterk met elkaar verweven en beïnvloeden elkaar.
Vanuit dit kader vertrekken we om in te zoomen op de combinatie ouderschap en werk. Beide levensdomeinen hebben een grote invloed op elkaar. Wie bijvoorbeeld door shiften geen opvang vindt, verliest inkomen, ervaart meer stress, en kan daardoor ook moeilijker energie vinden om andere levensdomeinen te dragen. Bovendien valt tijdens onze dialooggroepen op dat voornamelijk het al dan niet hebben van een goed netwerk sterk bepaalt of het web van levensdomeinen een vangnet of een plaknet wordt.
Wanneer je kan terugvallen op bijvoorbeeld familie of vrienden wordt je vangnet versterkt. In het voorbeeld dat hierboven besproken wordt, kan het netwerk een directe oplossing bieden voor het praktisch probleem van opvang. Hierbij hebben we nog niets gezegd over de versterking van emotionele draagkracht (binnenkant van armoede) dat zo’n netwerk met zich meebrengt. Zonder netwerk dan val je in een plaknet van drempels en moeilijkheden die elkaar versterken en in de hand werken.
Je wil werken en deel uitmaken van de maatschappij, maar zonder opvang en een netwerk kan je niet vooruit. Het kost maanden om oplossingen te vinden en vaak zijn ze niet structureel. Als je meer wil werken om vlotter rond te komen, verlies je dan weer ondersteuning zoals verhoogde tegemoetkoming, waardoor je bijna gestraft wordt voor je inzet. Veel jobs lijken enkel haalbaar voor mensen zonder kinderen of met een sterk netwerk.
moeder
Kinderopvang: een onhaalbare puzzel
Vooral kinderopvang blijkt een groot struikelblok voor ouders die werken of willen werken. De jobs waar ouders in een kwetsbare situatie vaak toegang toe hebben (in de zorg, horeca of schoonmaak) vragen vroege of late shiften. Op die uren is er nauwelijks opvang beschikbaar.
Ouders zonder groot netwerk vallen volledig terug op dure opvang of op schaarse uitzonderingen. Voor velen is het dan ook een dagelijkse strijd om werk en de zorg voor kinderen te combineren.
Toen ik begon te werken, heb ik in één maand 500 euro uitgegeven aan een babysit. Alleen om te kunnen gaan werken. In de weekends is het helemaal moeilijk. Pas toen ik mijn werkgever zei dat ik anders moest stoppen, zijn ze mee beginnen zoeken naar een oplossing.
een ouder
De moeilijke zoektocht naar werk
Ook werkgevers spelen een rol. Ouders getuigen dat ze tijdens sollicitaties vaak de vraag krijgen of ze kinderen hebben en of er opvang is.
Toen ik zei dat ik een kind heb, reageerden ze met ‘oei’. Het werd niet expliciet gezegd, maar ik voelde dat dit de doorslag gaf waarom ik de job niet kreeg.
een moeder
Zo versterkt het systeem de uitsluiting: wie kinderen heeft én weinig netwerk, belandt sneller naast de arbeidsmarkt. Het idee dat mensen niet wíllen werken schaadt velen: vaak wíllen ze wel, maar botsen ze op regels en drempels die hen vastzetten. Dit stigma zien we duidelijk terugkeren in de binnenkant van armoede met psychosociale effecten tot gevolg. Ouders geven aan dat ze moedeloos worden, veel stress ervaren, op zijn en zich schuldig voelen tegenover hun kinderen.
Als je thuis werkt, heb je geen uren. Je werkt 24 op 24, je krijgt niks en niemand ziet jou. Als je niet buitenshuis werkt, betekent dat hetzelfde als dat je niet bestaat, terwijl je ALLES doet. Andere mensen die buitenshuis werken krijgen op het einde van de maand een loon. Ik wil zelf ook heel graag buitenshuis werken, maar mijn man zit op mutualiteit, als ik ga werken dan gaat zijn uitkering naar beneden en krijgen we minder dan wanneer ik niet werk. Je wilt werken om meer te verdienen en te kunnen ademen, niet om minder te verdienen. Mijn handen zitten vast en ik kan niks doen.
een moeder
Wat betekent kunnen gaan werken voor ons?
Toch kiezen veel ouders heel bewust voor werk. Niet alleen om financiële redenen, maar ook om persoonlijke redenen, uit zorg voor hun binnenkant en die van hun kinderen.
Werken geeft me vrijheid en trots. Ik ben niet alleen mama, ik ben ook gewoon mezelf. Ik bouw een netwerk op buiten mijn vier muren en geef dat gevoel van zelfstandigheid ook door aan mijn kinderen.
een moeder
Werk doorbreekt het isolement en geeft eigenwaarde. Maar het kan pas echt een hefboom zijn als de voorwaarden kloppen: eerlijke lonen, flexibele kinderopvang, begripvolle werkgevers.
Conclusie: meer dan individuele verantwoordelijkheid
Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen. Wie geen opvang vindt, kan moeilijk werken. Wie onzekere jobs doet, raakt financieel niet vooruit. Wie stress en schaamte ervaart, heeft minder veerkracht om oplossingen te zoeken. Alles hangt samen.
Werk kan zeker een hefboom zijn om stappen te zetten uit het netwerk van sociale uitsluiting, maar dit gaat verder dan individuele verantwoordelijkheid. De samenleving moet de juiste voorwaarden scheppen, o.m. rond kinderopvang, een hoger minimumloon, een duurzaam contract, betaalbaar en haalbaar woon-werk verkeer, een minimum aan flexibiliteit van de werkvloer die rekening houdt met individuele situaties van werknemers etc. Anders blijft de last eenzijdig op de schouders van ouders liggen. Ouders die elke dag balanceren tussen zorg en werk, en zich afvragen of ze nog wel de juiste keuzes kunnen maken.
Laatste nieuwsberichten
Geen job, geen uitkering en een beleid dat wegkijkt
Veel te doen over de drukte bij de OCMW’s waar de eerste golf van mensen in langdurige werkloosheid zich aanmelden nu hun uitkering wegvalt. Handen in het haar. Her-prioritiseren om de eerste noden op te vangen.
Veel minder horen we het andere verhaal: dat van de mensen zélf, die hun uitkering verliezen. Hun onzekerheid. Hun stress en zorgen.
Want wat als de arbeidsmarkt niet op je wacht, OCMW en VDAB geen tijd hebben, en je uitkering de diepte in duikt?
Beperking van werkloosheid in de tijd duwt meer mensen richting armoede, en OCMW. Op welke ondersteuning mogen mensen in complexe situaties nog rekenen?
Extra budget wordt vrijgemaakt voor OCMW’s om de extra leefloon-aanvragen te behandelen, als langdurig werklozen vanaf 2026 hun uitkering verliezen.
Vanochtend boeiende reacties op radio 1. Beleidsveranderingen die ons als armoede-organisatie, ervaren in trajecten naar werk, heel erg zorgen baren in economisch moeilijke tijden.
Mensen die kampen met veel uitdagingen in het leven, hebben een menswaardige uitkering nodig én ondersteuning naar werk.
Wat betekent een sociale woning voor jou?
De dialooggroep wonen van De RuimteVaart ging in gesprek over de meerwaarde van een sociale woning. Met de sleutelactie delen we onze verhalen vandaag met jou! Want een sociale woning opent deuren naar verschillende levensdomeinen.